Divan Şiirinde ‘Bend Geçmek’, ‘Hurde Geçmek’ ve ‘Kapı Geçmek’ Deyimleri
Divan Şiirinde ‘Bend Geçmek’, ‘Hurde Geçmek’
ve ‘Kapı Geçmek’ Deyimleri
Bir
dili canlı tutan, ifadeye kıvraklık, manaya zenginlik kazandıran unsurların
başında deyim ve atasözleri gelmektedir. İfade etmek için uzun uzun cümleler
gerektiren bazı mana ve mefhumları bir atasözü veya deyimle kolayca
anlatabiliriz. Bu itibarla deyim ve
atasözleri üzerinde araştırma yapmak, tarih içinde kullanımdan düşmüş deyim ve
atasözlerini gün yüzüne çıkarmak dilimiz ve edebiyatımız bakımından oldukça
önemlidir. Türkçemiz aslında deyim ve atasözleri bakımından diğer dillere
nispetle hayli zengin bir dildir. Fakat edebî dilde bir zaman kullanılmış,
sonradan ya dil zevkine uygun gelmediği veya yerini aynı manada başka ifadeler
aldığı için zamanla terk edilmiş ve unutulup gitmiş atasözleri ve deyimlerin de
bulunduğu bir vakıadır. Bu atasözleri ve deyimler, kullanımdan düşüşünün
üzerinden çok uzun zaman geçtiği için de ne anlam taşıdığı tam olarak
bilinememektedir. Yapılan taramalarda varlıklarından haberdar olunsa da sözlük
ve yayımlara girememekte, zira ne söylediği, hangi nükteli manayı ifade ettiği
tam olarak anlaşılamamaktadır.
Bu
sebeple, “Divan şiirinde “bend geçmek”, “hurde geçmek” ve “kapı geçmek”
deyimleri üzerine” başlıklı bir makale kaleme aldık. Burada klasik şiirimizde
kullanılmış, fakat 17. yüzyıldan itibaren edebi dilde kullanımdan düşmüş ve
zamanla unutulmuş üç deyimi gün ışığına çıkararak tahlil etmeyi denedik. Söz
konusu makalede “bend geçmek” deyiminin “hile ile tuzak kurmak”, “hurde
geçmek” deyiminin “alaya almak, dalga geçmek”, “kapı geçmek”
deyiminin de “baştan savmak, ihmal etmek” manalarına geldiği, her üç deyimin de
klâsik şiirde âşığın maşukuna cevr ve sitemini ifade maksadıyla kullanıldığı
tespit ve tahlil edilmiştir.
Tarihi
Türkçemizde yer alan ve zamanla unutulan deyim ve diğer ifade çeşitlerinin gün
yüzüne çıkarılması, anlamlarının tespit edilmesi klâsik metinlerin
anlaşılmasına yardımcı olacağı gibi, günümüz edebiyatına ifade zenginliği ve
renkliliği katacaktır.
Sosyal Medyada Paylaşın
0 yorum: